← Kennisbank

Espressobonen of filterbonen: wat is het verschil? En kan één boon allebei?

Eén boon, twee recepten: espresso 1:2 (18 g koffie, 36 g espresso) en filter 1:18 (10 g koffie, 180 g water)

Kort antwoord: espressobonen zijn geen aparte plant of soort. Espresso is een zetmethode. Het verschil tussen espresso- en filterbonen zit vooral in de branding: hoe licht of donker de bonen gebrand zijn. Het woord "espresso" op een zak is een advies van de branderij. Bijna elke boon kan in een espressomachine en in een filter. Wat je proeft, hangt daarna af van de maalgraad, de dosis en het recept. Zet je allebei, dan is een medium branding volgens ons een goed vertrekpunt. Hieronder vind je per methode een startrecept in grammen.

Wat zijn espressobonen eigenlijk?

Het verschil tussen koffiebonen en espressobonen is kleiner dan de verpakking doet vermoeden. Er bestaat geen koffieplant die "espressobonen" geeft. Een branderij gebruikt dat label als advies: zo zet je die koffie volgens haar het best. Een koffie voor espresso brandt ze soms ook anders.

Volgens de vroegere SCAA-definitie wordt espresso gezet met water van 90,5 tot 96,1 °C, bij een druk van 9 tot 10 atmosfeer, in 20 tot 30 seconden. De Amerikaanse SCAA fuseerde met de Europese SCAE tot de huidige Specialty Coffee Association (SCA). Barista's mikken tegenwoordig meestal op 25 tot 30 seconden.

Of een koffie 100% arabica is of een melange met robusta, is een aparte vraag. Die staat los van het woord "espresso" op de zak. Dat lees je in de productbeschrijving.

Het echte verschil tussen espresso- en filterbonen: de branding

Branden maakt van groene koffiebonen de bruine bonen die je kent. Hoe licht of donker een branderij de bonen brandt, heet de branding of brandgraad. De SCAA werkte met acht kleurstandaarden, van zeer licht tot zeer donker. In de praktijk spreek je meestal van licht, medium en donker. Medium roast en dark roast zijn de Engelse namen voor een medium en een donkere branding.

Donkerder branden maakt de koffie minder zuur en geeft een meer geroosterde, bittere smaak. Volgens voedingschemici van de Technische Universiteit München (2007) is branden de belangrijkste bron van bitterheid in koffie. Hoe langer het branden duurt, hoe bitterder de stoffen die daarbij ontstaan. Koffie met een lichte branding smaakt frisser en zuurder.

Branding Kleur van de boon Smaak in de kop Waar je op let
Licht lichtbruin fris, meer zuur, minder bitter Als espresso snel zuur: maal fijner.
Medium middelbruin tussen licht en donker in Werkt in beide methodes: stel vooral je molen in.
Donker donkerbruin minder zuur, meer geroosterd en bitter Als filter snel zwaar of bitter: maal grover.

Traditioneel werden espressokoffies donkerder of langer gebrand. Een vaste regel is dat niet: tegenwoordig vind je koffies voor espresso in alle brandgraden, van licht tot donker.

Waarom dezelfde boon als espresso anders smaakt dan als filterkoffie

Het verschil tussen filterkoffie en espresso zit in druk, verhouding en tijd.

Bij espresso perst de machine heet water onder druk door zeer fijn gemalen koffie. Voor een dubbele espresso gebruiken barista's meestal 18 tot 20 g gemalen koffie. Daaruit loopt in 25 tot 30 seconden 36 tot 40 g espresso. Dat is een verhouding van 1:2.

Bij filterkoffie loopt het water zonder druk door grover gemalen koffie. De SCA-richtlijn is ongeveer 55 g koffie per liter water (zo'n 1:18). Het water is ongeveer 93 °C.

In espresso zit dezelfde koffie dus in veel minder water. Espresso smaakt daardoor veel sterker en intenser. Ook de zuren en de bitterheid proef je sterker. Filterkoffie smaakt lichter. Zo kan een heel lichte branding als espresso zuur smaken. Een heel donkere branding kan als filterkoffie vlak of bitter smaken.

Kun je espressobonen voor filter gebruiken en filterbonen voor espresso?

Ja. Elke zetmethode vraagt een eigen maalgraad. Espresso wordt zeer fijn gemalen, filter medium: ongeveer zoals voorgemalen filterkoffie. Met hele bonen en een goede koffiemolen kies je die maalgraad zelf. Daarna stuur je bij op smaak.

Espressobonen in je filter. Maal medium, zoals je voor filter altijd doet. Smaakt de kop zwaar of bitter, maal dan een stap grover.

Filterbonen in je espressomachine. Maal veel fijner dan voor filter. Een lichte branding smaakt als espresso snel zuur. Maal die dan nog een stap fijner. Je kunt de espresso ook iets langer laten lopen. Machinebouwer La Marzocco rekent een verhouding van 1:2 tot 1:3 nog tot een normale espresso.

Startrecepten: één boon, twee manieren

Weeg je koffie en je water. Hoeveel een afgestreken maatschepje gemalen koffie weegt, hangt af van het schepje en de branding. Een groot schepje van 30 ml (twee eetlepels) bevat ongeveer 8 tot 14 g, een kleiner schepje minder. Een weegschaal is dus nauwkeuriger.

Methode Maalgraad Koffie Water of espresso Temperatuur Tijd
Espresso, dubbel zeer fijn 18–20 g 36–40 g espresso (1:2) 90–96 °C 25–30 s
Handfilter, 1 kop middelfijn tot medium 10 g 180 g water (1:18) ca. 93 °C enkele minuten
Koffiezetapparaat, 1 liter medium 55 g 1.000 g water (1:18) ca. 93 °C enkele minuten

Een handfilter is een filterhouder met een papieren filter. Je giet het water er zelf op. Begin met het recept uit de tabel, proef en verander telkens maar één ding. Zo weet je wat het verschil maakte.

Te grof gemalen koffie geeft een zure, dunne kop. Te fijn gemalen koffie geeft een bittere kop. Twee regels volstaan dus:

  • Zuur of dun: maal fijner.
  • Bitter of hard: maal grover.

Welke bonen kies je als je allebei zet?

Kijk eerst naar wat je het vaakst drinkt en wat je lekker vindt.

  • Vooral espresso, vaak met melk: medium tot donker. Dat geeft een minder zure, meer geroosterde smaak.
  • Vooral zwarte filterkoffie: licht tot medium. Dan proef je meer frisheid en zuren.
  • Allebei: medium. Dat vinden wij een goede middenweg, maar uiteindelijk beslist je smaak.

Koop hele bonen. Dan maal je voor elke methode zo fijn als nodig. Bij voorgemalen koffie ligt de maalgraad al vast.

Op de zak kijk je naar drie dingen:

  • Branding: licht, medium of donker. Dat zegt meer dan het woord "espresso" of "filter".
  • Herkomst: één land of streek (single origin) of een melange.
  • Smaaknotities: de aroma's die je in de kop proeft.

Zo zit het bij Ophis

Zaterdag een espresso, zondag een rustige filter, uit dezelfde zak. Zo is Ophis Costa Rica, een medium roast voor espresso en filter, bedoeld.

Ophis Costa Rica is specialtykoffie van 100% arabica, single origin uit Tarrazú in Costa Rica. Daar groeit de koffie op vulkanische bodem boven 1.400 m. De smaaknotities zijn chocolade, honing en citrus.

We verkopen Ophis als hele bonen. Je stelt dus je koffiemolen per methode anders in: zeer fijn voor je espressomachine, medium voor je filter. Gebruik daarvoor de startrecepten hierboven.

Eén boon, twee recepten. Probeer Ophis Costa Rica in je espressomachine én in je filter. Met het abonnement betaal je €43,31 per kilo, bij maandelijkse levering. Met 10 g per kop, zoals in het filterrecept hierboven, haal je 100 koppen uit een kilo. Dat is €0,43 per kop. Je krijgt 4 zakken van 250 g. We versturen ze binnen 1 tot 2 werkdagen vanuit België. In België en Nederland is verzending gratis vanaf €35.

Via de link hieronder staat 4 zakken (1 kg) al klaar. Kies daarna Abonnement: standaard staat Eenmalig geselecteerd, en dan kost een kilo €49,50. De productpagina rekent met 8 g koffie per kop, dus daar zie je een lager bedrag per kop.

Bekijk Ophis Costa Rica, 1 kg

Veelgestelde vragen

Kun je espresso zetten met filterkoffie?

Met voorgemalen filterkoffie lukt dat slecht. Die is medium gemalen, en dat is te grof voor espresso. Het water loopt te snel door en de espresso wordt dun en zuur. Met hele filterbonen kan het wel: maal ze zeer fijn en volg het espressorecept hierboven.

Wat is het verschil tussen medium roast en dark roast?

Een dark roast is donkerder en langer gebrand dan een medium roast. Die koffie is minder zuur en smaakt meer geroosterd en bitter. Een medium roast zit tussen licht en donker in. Hij is minder zuur dan een lichte branding en minder bitter dan een donkere.

Wat is het verschil tussen lungo- en espressobonen?

Er bestaan geen aparte lungobonen. Een lungo is net als espresso een manier van zetten: dezelfde koffie, met meer water (ongeveer 1:3, volgens La Marzocco tot 1:4). Met 18 g koffie is dat ongeveer 54 tot 72 g in je kop. Staat "lungo" op een zak, dan is dat een advies van de branderij.

Welke maalgraad gebruik je voor een medium roast?

Dat hangt vooral af van je zetmethode: voor espresso maal je zeer fijn, voor filter medium. Een lichtere branding geeft haar smaak minder makkelijk af aan het water. Die maal je als espresso dus vaak nog wat fijner. Daarna stuur je bij op smaak. Is de kop zuur, maal dan fijner. Is hij bitter, maal dan grover.

Waarom is mijn espresso zuur?

Is je espresso te zuur, dan is de koffie meestal te grof gemalen. Het water loopt dan te snel door en haalt te weinig uit de koffie. Maal een stap fijner en hou de rest gelijk. Een heel lichte branding smaakt als espresso ook sneller zuur.

Welke koffiebonen gebruik je voor een espressomachine?

Bijna elke koffieboon werkt, zolang je hem zeer fijn kunt malen. Kies dus hele bonen en een koffiemolen die fijn genoeg maalt. De branding kies je op smaak. Medium tot donker geeft een minder zure, meer geroosterde espresso. Licht past als je van fris en zuur houdt. Heb je een volautomaat, vermijd dan bonen die erg olieachtig, gekaramelliseerd of gecoat zijn. Volgens machinebouwer De'Longhi kunnen die aan het maalwerk vastkleven en het blijvend beschadigen.

Bronnen

Bekijk het labrapportOntdek onze koffie